Concept Zienswijze aanpassing NSL

Het doel van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) is om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren ten behoeve van de volksgezondheid zodat voldaan wordt aan de grenswaarden die door de Europese Gemeenschap in 2008 voor stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM10 en PM2,5) zijn vastgesteld. Het programma is in 2009 door het kabinet opgesteld samen met de rijks-, provinciale en gemeentelijke overheden omdat de luchtkwaliteit op verschillende plekken in Nederland  niet voldoet aan de Europese normen. De Europese Commissie heeft, op basis van dit programma, in 2009 ingestemd met uitstel van de ingangsdata voor de toepassing van de  grenswaarden.

In het NSL van 2009 wordt opgemerkt dat, naast de invloeden van de omringende landen, de te hoge concentraties in Nederland gedomineerd worden door het verkeer, de intensieve veehouderij en de industrie.
Er zijn maatregelen en voorstellen opgenomen die de betrokken overheden zullen uitvoeren om een afname te bewerkstelligen van de concentraties van de betreffende lucht vervuilende componenten in deze sectoren.
Voor Schiphol worden geen concrete maatregelen voorgesteld omdat, door de krimp in het aantal vliegtuigbewegingen vanwege de (toenmalige) recessie, de luchtkwaliteit toch al verbetert (sic).
Tijdens de inspraakprocedure van het NSL werd de aandacht gevestigd op het ontbreken van de bijdrage van houtkachels en open haarden als bron van luchtverontreiniging. Maar omdat de aanschaf en het gebruik er van niet gebonden is aan nationale regels werd de verantwoordelijk bij de gemeenten gelegd om, door middel van plaatselijke verordeningen, zonodig regulerend op te treden.

Omdat uit een monitoringsrapportage in 2017 bleek dat nog niet overal voldaan wordt aan de EU-grenswaarden wil het kabinet het NSL uit 2008 aanpassen om het bereiken van de grenswaarden voor de luchtkwaliteit te versnellen. Eerdere aanpassingen vonden plaats in 2014 en 2017.
Uiteindelijk zullen die maatregelen de opmaat zijn voor het toekomstige beleid, neergelegd in een Nationaal Actieplan Luchtkwaliteit, waarin gezondheid meer centraal zal komen te staan.

In september 2017 heeft de Voorzieningenrechter bepaald (6,7) dat de Staat op de kortst mogelijke termijn tot vaststelling van een Luchtkwaliteitsplan moet komen.

Onderstaand mijn zienswijze op het concept-kabinetsbesluit "Aanpassing NSL 2018", met name waar het gaat over het ontbreken van voldoende effectieve maatregelen in het toegevoegde maatregelenpakket om de kwaliteit van de lucht te verbeteren.

1. Houtkachels
a) Milieucentraal (1) concludeert dat houtkachels en open haarden niet goed zijn voor het milieu en de gezondheid vanwege de luchtvervuiling (zoals fijnstof) en stankoverlast.
b) In het NSL van 2009 wordt opgemerkt dat het aandeel van de rook van houtkachels en open haarden aan de totale hoeveelheid fijnstof in de lucht beperkt is en vanwege de onmogelijke handhaafbaarheid er niet toe overgegaan is om deze luchtvervuilingsbronnen in de nationale wet- en regelgeving op te nemen. Daarom legt men de verantwoordelijkheid bij de gemeenten om zonodig op te treden d.m.v. lokale verordeningen en het Bouwbesluit. Gemeenten doen dit echter zelden of nooit vanwege de wankele wettelijke basis.
c) Uit een onderzoek uit 2010 (2) blijkt dat de emissie van fijnstof door het stoken van hout ca. 3,5 % bedraagt van de totale emissie in Nederland. Dat lijkt niet veel, maar lokaal kan dat tot veel overlast zorgen en gezondheidsproblemen veroorzakenen. Bovendien is het te verwachten dat door de energietransitie (3) (om aan de voorwaarden van het klimaatakkoord van Parijs te voldoen en de gaswinning in Groningen te stoppen) steeds meer huishoudens van hout gebruik zullen maken voor verwarming (en niet alleen voor sfeerverwarming).
In de aanpassing van 2018 wordt echter geen woord gerept over de verwachte verdere toename van de uitstoot. Die zal niet alleen in de particuliere sector zijn maar ook in de industrie (o.a. vanwege de subsidie op pellet-gestookte kachels).
d) De Rijksoverheid zou (eventueel via de Voedsel en Warenautoriteit) een verbod kunnen instellen op de verkoop van open haarden, houtkachels, vuurkorven en tuinhaarden die niet voldoen aan de ECODESIGN Directive (2005/32/EC) en een vervangingsregeling in het leven kunnen roepen (4).
In veel landen (o.a. Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Scandinaviƫ) bestaan strenge wettelijke voorschriften (keurmerk, jaarlijkse controle van uitstoot enz.). (2)
e) Ook aan bestaande pelletkachels (voor particulier en industrieel gebruik) en biomassaketels moeten strenge eisen worden verbonden.
f) In woonwijken met open haarden zouden emissie-metingen verricht moeten worden.

2. Verkeer
a) Milieuzones
Het was een goed initiatief van de gemeenten Amsterdam, Arnhem, Den Haag, Rotterdam enz. om milieuzones in te richten. Echter: iedere stad heeft nu zijn eigen regels en verkeersborden. De Rijksoverheid moet op korte termijn bindende afspraken maken voor harmonisering (uniformiteit).  Een eerste aanzet is reeds door de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat gedaan. Tegelijkertijd zullen Europese afspraken gemaakt moeten worden voor de kentekencontrole van buitenlandse voertuigen.
Het is echter beter om het gebruik van vervuilende diesel/benzine-voertuigen (oude trucks, bestelauto's, personenauto's, tractoren, tweetakt bromfietsen/scooters) landelijk te verbieden en fiscale voordelen te verbinden aan milieuvriendelijke oplossingen (elektrisch, waterstof).
De import van gebruikte oude voertuigen (vooral uit duitsland) neemt de laatste jaren sterk toe en deze zullen de kwaliteit van de lucht nog meer verslechteren en tevens de CO2-uitstoot verhogen.
b) Scheepvaart (vrachtvervoer, cruiseschepen)
Veel schepen gebruiken (sterk vervuilde) dieselolie die de luchtkwaliteit van langs de rivieren gelegen woongebieden verpesten. Ook als ze voor anker liggen. In het NSL ontbreken voorstellen om over te gaan op schone, duurzame motoren.
c) Tweetakt bromfietsen/scooters
Het initiatief om wat te doen aan de kwalijke effecten van deze vervoermiddelen wordt geheel overgelaten aan de gemeenten. Er zou een landelijk programma moeten komen om een halt toe te roepen aan de uitstoot van fijnstof, PAK' s enz. Te denken valt aan inruilacties en subsidies of fiscale voordelen voor elektrische bromfietsen en scooters zoals die nu al in een aantal gemeenten geldt om het fietsen aantrekkelijker te maken.
d) Motorische recreatie (karting, oldtimers, racewagens, "tractor pulling")
Het gebruik van door fossiele brandstof aangedreven karts, raceauto's etc. moet ontmoedigd/verboden worden ten gunste van elektrisch aangedreven voertuigen (toepassing van het BBT-principe: Best Beschikbare Technieken). Tevens is dat een goede oplossing om de geluidsoverlast die zulke activiteiten veroorzaken in te tomen. Het op de openbare weg rijden van oldtimers ('klassieke' auto's, motoren) moet gebonden worden aan een omgevingsvergunningenstelsel.
e) Openbaar vervoer
Het NSL wijdt geen enkele aandacht aan de uitbreiding van het landelijk OV-net om daarmee het gebruik van de eigen motorische vervoermiddelen af te remmen.

3. Schiphol/Lelystad
a) Noch in het eerste NSL, noch in de aanpassing van 2018 is iets vermeld over maatregelen om de luchtvervuiling rondom Schiphol te beteugelen. Algemeen is bekend dat het vliegverkeer op Schiphol een aanzienlijke bron van fijnstof is en dat vermindering van het aantal vluchten een goede oplossing is om die vervuiling te verminderen.(5)
Anno 2018 is er niet meer sprake van een krimp in het luchtvervoer zoals in het NSL van 2008 werd verwacht, maar een drastische toename.
Gebruik van vliegtuigen die milieuvriendelijk zijn is vooralsnog geen optie.
b) De Staat zal in Europees/Verenigde Natie-verband moeten pleiten voor een belasting op kerosine en het verhogen van landingsrechten om het recreatieve gebruik van vliegtuigen aan banden te leggen. Voor het verkeer binnen Europa zullen elektrische treinen en bussen moeten kunnen concurreren met vliegtuigen.
c) Bij milieueffectrapportages (mer) voor (toekomstige) uitbreidingen van luchthavens moeten ook de gezondheidsaspecten meegewogen worden (8).

4. Vreugdevuren
In verschillende gemeenten worden tijdens de jaarwisseling traditioneel nieuwjaarsvuren georganiseerd en met Pasen paasvuren waarvoor door de burgemeesters ontheffingen van het stookverbod (APV) en/of evenementenvergunningen verstrekt worden. Deze vuren kunnen, gezien de schaal waarop dit gebeurt (honderden vuren, waaronder talloze 'megabulten') en er soms materialen verbrand worden die hiervoor niet geschikt zijn, tot in de wijde omtrek ernstige luchtvervuiling veroorzaken (9). Onderzocht zou dienen te worden hoe deze evenementen door middel van omgevingsvergunningen met strikte voorschriften op basis van de Wet milieubeheer en de EU-richtlijnen in toom gehouden kunnen worden. Het NSL laat het echter afweten.

5. Vuurwerk
Ook het vuurwerk dat door particulieren afgestoken wordt tijdens de jaarwisseling mag niet uitgevlakt worden als bron van fijnstof (10). Maar tegelijkertijd worden ook allerlei andere zeer kwalijke chemicaliƫn de lucht ingeblazen. Het NSL rept hier niet over.

Conclusie
Op grond van het bovenstaande kom ik tot de conclusie dat de voorgestelde aanpassingen van het NSL 2018 ten enen male onvoldoende zijn en/of onvolledig om, zoals de Voorzieningenrechter op 7 september 2017 heeft bepaald (6,7), tot een luchtkwaliteitsplan te komen met maatregelen die voldoen aan de Europese richtlijn voor de grenswaarden van NO2 en PM10/2,5.
In het licht van de recente rapportage van de wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dienen deze maatregelen ook betrekking te hebben op de minder grote bronnen van fijnstof.
De Staat heeft de verantwoordelijkheid om aan de verplichtingen van de EU-richtlijn te voldoen (zie de uitspraak van de Voorzieningenrechter (6,7) en moet daarom aan de decentrale overheden (bijvoorbeeld door middel van algemene maatregelen van bestuur) bindende regels opleggen en het niet op vrijblijvendheid laten aankomen.

Bronnen

1. https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/energiezuinig-huis/energiezuinig-verwarmen-en-warm-water/houtkachel-of-open-haard/
2. https://www.rvo.nl/sites/default/files/bijlagen/Statusoverzicht%20houtkachels%20in%20Nederland.pdf
3. http://themasites.pbl.nl/energietransitie/
4. https://stichting-nhk.nl/wp-content/uploads/2018/02/151109-ECODESIGN-toelichting-en-cijfers.pdf
5. https://milieudefensie.nl/luchtkwaliteit/nieuws/schadelijk-ultrafijnstof-rondom-schiphol-in-de-doofpot
6. https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBDHA:2017:10171
7. https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBDHA:2017:1538025
8. https://www.natuurenmilieu.nl/wp-content/uploads/2018/04/Oproep-neem-milieu-mee-in-MER.pdf
9. https://houtrookvrij.nl/tag/paasvuren/
10 http://www.clo.nl/indicatoren/nl0570-luchtverontreiniging-tijdens-de-jaarwisseling